Bão Nhiệt đới Koto: Cơn bão cuối mùa gây thiệt hại trên diện rộng
Vào cuối tháng 11 năm 2025, bão nhiệt đới Koto đã hình thành và nhanh chóng trở thành một trong những cơn bão đáng chú ý trong mùa bão Tây Thái Bình Dương. Bão nhiệt đới Koto, còn được gọi là Verbena ở Philippines và Bão số 15 tại Việt Nam, không chỉ gây ra mưa lớn và lũ lụt mà còn làm nổi bật sự dễ bị tổn thương của khu vực Đông Nam Á trước các hiện tượng thời tiết cực đoan. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về bão nhiệt đới Koto, từ lịch sử khí tượng đến tác động cụ thể tại Việt Nam và các quốc gia khác, giúp độc giả hiểu rõ hơn về sức mạnh và hậu quả của cơn bão này.
Lịch sử hình thành và phát triển của bão nhiệt đới Koto
Bão nhiệt đới Koto bắt đầu như một vùng áp thấp nhiệt đới vào ngày 23 tháng 11 năm 2025, ngoài khơi bờ biển phía đông Mindanao của Philippines. Dưới điều kiện thuận lợi như độ đứt gió thấp và nhiệt độ bề mặt biển ấm, hệ thống này nhanh chóng tổ chức và mạnh lên. Đến ngày 25 tháng 11, bão nhiệt đới Koto được đặt tên chính thức bởi Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA), với "Koto" có nghĩa là "đàn hạc" và ám chỉ chòm sao Lyra. Cơn bão này là cơn bão thứ 27 được đặt tên trong mùa bão 2025, và nó đã di chuyển qua Philippines và Biển Đông trước khi hướng về Việt Nam. Bão nhiệt đới Koto đạt cường độ đỉnh điểm vào ngày 27 tháng 11 với sức gió duy trì lên tới 150 km/giờ và áp suất tối thiểu 965 hPa, tương đương bão cấp 1, nhưng sau đó suy yếu dần do gặp phải độ đứt gió mạnh và vùng nước lạnh hơn.
Diễn biến cường độ và đường đi đầy biến động
Bão nhiệt đới Koto đã trải qua nhiều biến động về cường độ do tương tác với đất liền và các yếu tố khí tượng. Sau khi hình thành, cơn bão này đã thực hiện nhiều lần đổ bộ vào Philippines, bao gồm các khu vực như Surigao del Sur, Bohol, Cebu, và Palawan, gây ra mưa lớn và gió mạnh cục bộ. Khi ra đến Biển Đông, bão nhiệt đới Koto tạm thời mạnh lên thành bão nhiệt đới dữ dội, nhưng đường đi của nó chậm lại và trở nên bất thường do dòng dẫn yếu, dẫn đến hiện tượng "đứng yên" tạm thời. Sự dao động này khiến bão nhiệt đới Koto kéo dài thời gian gây mưa tại các khu vực nó đi qua, làm trầm trọng thêm nguy cơ lũ lụt. Đến đầu tháng 12, bão nhiệt đới Koto suy yếu thành áp thấp nhiệt đới và tiến gần đến vùng duyên hải Nam Trung Bộ của Việt Nam, mang theo những đợt mưa cuối cùng trước khi tan dần.
Ảnh hưởng sâu sắc tại Việt Nam
Tại Việt Nam, bão nhiệt đới Koto được theo dõi như Bão số 15 và đã gây ra thiệt hại đáng kể, đặc biệt là ở các tỉnh Nam Trung Bộ. Cơn bão này đổ bộ vào thời điểm nhiều khu vực vẫn đang hồi phục sau các trận lũ trước đó, làm gia tăng tình trạng ngập lụt và sạt lở đất. Theo báo cáo, bão nhiệt đới Koto đã gây ra ít nhất 3 đến 4 trường hợp tử vong, chủ yếu do các vụ lật tàu thuyền trên biển, cùng với 1 người mất tích. Mưa lớn từ bão nhiệt đới Koto đã đổ xuống các tỉnh như Khánh Hòa và Gia Lai, với lượng mưa dự báo lên tới 150-250 mm, dẫn đến nguy cơ lũ quét cao. Chính phủ Việt Nam đã chủ động triển khai các biện pháp ứng phó, bao gồm sơ tán cư dân vùng thấp và đóng cửa một số tuyến đường biển, nhưng bão nhiệt đới Koto vẫn gây ra gián đoạn cho hàng không và hàng hải, với 68 chuyến bay bị thay đổi. Nhìn chung, bão nhiệt đới Koto đã góp phần vào tổng thiệt hại mùa bão năm 2025 tại Việt Nam, ước tính vượt quá 3,2 tỷ USD.
Tác động tại Philippines và các quốc gia lân cận
Ở Philippines, bão nhiệt đới Koto (được gọi là Verbena) đã để lại dấu ấn với những trận mưa xối xả và lũ lụt trên diện rộng. Cơn bão này ảnh hưởng đến hơn 275.000 người, với gần 83.000 người phải di dời do ngập nước và lở đất. Mặc dù không có thương vong trực tiếp từ gió, nhưng bão nhiệt đới Koto đã gây ra 2 trường hợp mất tích do lũ cuốn, cùng với thiệt hại về cơ sở hạ tầng như hỏng 13 nhà cửa và chặn 37 tuyến đường. Hơn nữa, bão nhiệt đới Koto làm gián đoạn giao thông với 79 cảng bị đóng cửa, khiến hàng nghìn hành khách mắc kẹt. Ngoài ra, bão nhiệt đới Koto còn tương tác với các hệ thống thời tiết khác trong khu vực Đông Nam Á, góp phần vào cuộc khủng hoảng lũ lụt năm 2025 đã khiến hơn 1.250 người thiệt mạng. Các quốc gia như Malaysia và Thái Lan cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp từ mưa lớn do bão nhiệt đới Koto mang lại, làm trầm trọng thêm tình trạng ngập úc từ các cơn bão trước đó.
Công tác chuẩn bị và cảnh báo sớm
Đối phó với bão nhiệt đới Koto, các cơ quan khí tượng đã đưa ra cảnh báo sớm để giảm thiểu thiệt hại. Tại Philippines, PAGASA đã phát tín hiệu bão từ cấp 1 đến cấp 2 cho hơn 20 tỉnh, kích hoạt sơ tán và đóng cửa trường học. Ở Việt Nam, Ủy ban Quốc gia Ứng phó Sự cố đã tổ chức họp khẩn, yêu cầu các địa phương từ Quảng Trị đến Lâm Đồng chuẩn bị kế hoạch ứng phó, bao gồm hướng dẫn tàu thuyền vào nơi trú ẩn và khuyến cáo người dân làm việc từ xa. Các tổ chức quốc tế như JTWC và GDACS cũng theo dõi sát sao bão nhiệt đới Koto, cảnh báo về mưa vừa đến nặng và gió mạnh. Nhờ những nỗ lực này, nhiều sinh mạng đã được bảo vệ, mặc dù bão nhiệt đới Koto vẫn gây ra thách thức lớn do đường đi chậm và kéo dài.
Hậu quả lâu dài và bài học kinh nghiệm
Sau khi bão nhiệt đới Koto suy yếu, công tác phục hồi đã được triển khai nhanh chóng tại cả Việt Nam và Philippines. Tại Việt Nam, chính quyền địa phương tập trung vào việc dọn dẹp đường phố, kiểm tra cơ sở hạ tầng và hỗ trợ các gia đình bị ảnh hưởng, với kế hoạch thậm chí xem xét gieo hạt mây để giảm mưa. Ở Philippines, các khu vực bị tàn phá đã được công bố tình trạng thiên tai, giúp đẩy nhanh việc phân phối viện trợ. Bão nhiệt đới Koto cũng để lại bài học quan trọng về sự cần thiết của việc nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm và cơ sở hạ tầng chống chịu, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất các cơn bão bất thường. Các chuyên gia khí tượng nhấn mạnh rằng bão nhiệt đới Koto hình thành trong điều kiện ENSO trung tính, cho thấy Đông Nam Á cần sẵn sàng cho những diễn biến khó lường trong tương lai.
Tóm lại, bão nhiệt đới Koto không chỉ là một cơn bão cuối mùa mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ về sức tàn phá của thiên nhiên. Với tác động sâu rộng từ Philippines đến Việt Nam, cơn bão này đã làm nổi bật tầm quan trọng của hợp tác khu vực và chuẩn bị ứng phó. Khi khí hậu tiếp tục thay đổi, việc học hỏi từ những sự kiện như bão nhiệt đới Koto sẽ giúp chúng ta xây dựng cộng đồng kiên cường hơn trước những thách thức phía trước.